Menopoz Dönemi Şikayetleri ve Tedavileri

TEST

 

Menopoz, kadının adet döngülerinin doğal olarak sonlanmasıdır. 1 yıl adet görmedikten sonra klinik tablo  menopoz adını alacaktır. Menopoz doğurganlık çağının sonlandığını göstermektedir. Türk kadını için ortalama menopoz yaşı 48-52 olarak hesaplanmaktadır.
Birçok kadın menopoz öncesinde yıllar içinde bir geçiş dönemi yaşar. Perimenopoz (menopoz çevresi) denen bu dönemde östrojen seviyelerinde değişikliler kademeli olarak görülür. Bu dönemdeki adet düzensizliklerinin tedavisinde hormonlar kullanılabilir. Östrojen seviyesindeki azalmalar ateş bamaları, uyku bozuklukları gibi şikayetlere neden olabilir. Bazı kadınlar bu şikayetleri giderebilmek için de hormon tedavisi kullanırlar.

Hormonlarınız

Doğurganlık yıllarında östrojen ve progesteron hormonlarında aylık değişikliklerin olması adet döngüsünün oluşmasını sağlar. Bu hormonlar yumurtalık (over) tarafından üretilir. Östrojen rahim iç duvarının (endometriyum) gelişmesini ve kalınlaşmasını sağlayarak gelişebilecek bir gebeliğin yerleşmesi için hazır duruma getirir. Adet döngüsnün yaklaşık 14. gününde yumurtlama (ovulasyon) gerçekleşir ve progesteron üretimi başlar. Eğer yumurta bu dönemde döllenmez ise gebelik oluşmaz. Bu durum estrojen ve progesteron hormonlarının azalmasına ve endometriyumun (rahim iç tabakası) dökülmesine yani adet görülmesine neden olur.

Perimenopozal belirti ve bulgular

Perimenopoz dönemindeki bir çok kadının deneyimlediği bu belirti ve bulgular östrojen hormon seviyesindeki azalma nedeniyle oluşmaktadır. Belirtilerin bir kısmını ya da çoğunu yaşayabilirsiniz. Bunların bir kısmı hafif bir kısmı ise çok şiddetli olabilir.

Adet döngüsündeki değişiklikler

Bu dönemdeki en sık görülen belirti adet döngüsündeki değişikliklerdir. Döngü alışık olduğunuzdan daha uzun ya da kısa sürebilir,atlayan adetler olabilir, kanama miktarı azalabilir ya da artabilir. Menopoza yaklaşırken bu değişiklikler normal olarak kabul edildiği halde bunu kadın doğum doktorunuza bildirmenizde yarar vardır. Bazı durumlarda anormal kanamalar önemli sağlık sorunlarının (rahim iç duvarı kanseri) habercisi olabilir.

Aşağıdaki durumlar varlığında doktorunuzla irtibata geçin:
• Ara kanamalar
• Cinsel ilişki sonrası kanama
• Herhangi bir dönemde görülen lekelenme tarzında kanama
• Kanama normalden çok ve uzun süre devam etmesi
• Menopoz döneminde herhangi bir miktarda kanama
Rahimin operasyonla alınması (histerektomi) adet kanamalarını sonlandırsa da yumurtalıklar duruyor ve çalışıyor ise menopoza girilmez. Menopoz öncesi dönemde yumurtalıkların ameliyat ile çıkartılması işlemi (ooferektomi) yapılırsa işlem sonrası hemen menopozun belirti ve bulguları başlar.

Sıcak Basmaları

Perimenopoz döneminin en sık görülen şikayetlerindendir. Vücudun üst yarısından yüze doğru yayılan ani bir sıcaklık hissidir. Cildiniz kırmızı bir hal alıp terleyebilirsiniz. Ateş basmaları birkaç saniyeden birkaç dakikaya ya da daha uzun sürelerde görülebilir. Bazen utandırıcı olabilir ve sosyal hayatınızı etkileyebilir. Bazı kadınlar ayda birkaç kez sıcak basması yaşarken bir kısmı ise gün içinde bile defalarca bu durumu yaşayabilir. Sıcak basmaları gece görüldüğünde (gece terlemeleri) uykunuzdan uyandırabilir. Ertesi gün yorgun ve bitkin hissetmenize neden olabilir.

Genital ve üriner yol değişiklikleri

Östrojen hormon seviyelerinde azalma vajinada kuruluk meydana getirir. Vajinal duvar incelir ve elastikiyeti azalaır. Bu tablo cinsel ilişkinin ağrılı olmasına neden olur. Vajinal infeksiyonlar daha sık görülmeye başlar.
İdrar yollarında da yaş ile birlikte değişiklikler görülür. Üretra kuruyabilir, inflame ve irrite olabilir. Bazı kadınlar sık idrara çıkmak zorunda kalabilir. Menopoz sonrası idrar yolu enfeksiyonları daha sık görülebilir.

Kemik yapı değişiklikleri ve kemik erimesi (Osteoporoz)

Kemik tüm yaşam boyunca yapılan ve yıkılan bir dokudur. Eskiyen dokular yıkılarak uzaklaştırılır ve yenisinin yapımı uyarılır. Ergenlik dönemlerinde yapım yıkımına göre çok daha hızlıdır. Ergenliğin sonlarına doğru kemik kütlesi en yüksek seviyelerin ulaşır. Orta yaştan sonra durum tersine döner ve yıkım daha hızlı olmaya başlar. 35 yaşından sonra kemik kütlesinde azalma hem erkek hem kadında az da olsa başlar. Fakat kadınlarda menopozun özellikle ilk 4-8 senesi kemik yıkımı son derece hızlanır. Bunun nedeni menopozla birlikte östrojen hormon seviyelerinin azalmasıdır. Kemik kütlesindeki kayıp ileri boyutlar ulaşınca osteoporozdan (kemik erimesi) bahsedilir ve  osteoporoz önemli bir sağlık sorunu  olan kırık riski artırır. En sık etkilenen kemikler omurga, kalça ve bilek kemikleridir.

Hormon Tedavisi Çeşitleri

Hormon tedavisi menopoz ve perimenopoz belirti ve bulgularının gerilemesine yardımcı olur. Hormon tedavisi menopozda eksilen östrojen hormonunun (gerekirse progesteron hormonunun) geri verilmesidir. Progesteronun verilmesi rahimi olan hastalarda sadece östrojen kullanıldığında gelişebilecek rahim iç duvarı (endometrium) kanseri gelişme riskini azaltır. Eğer rahim alınmışsa progesteron verilmesine gerek yoktur.

menopause

Sistemik Tedavi

Sistemik tedavide çeşitli yollar ile alınan hormon kan dolaşımında olacak ve ihtiyacı olan dokulara bu yol ile ulaşacaktır. Östrojenin sistemik formları haplar, yapıştırma bantları, jel ve spray şeklinde olabilir. Tedaviye progesteron eklenecekse ayrı olarak ya da hap ve bantlarda östrojen ile birlikte olacak şekilde verilebilir.

– Siklik tedavi:  Hergün östrojen, ayın belirli günlerinde ise progestron eklenecek şekilde düzenlenir.
– Devamlı tedavi:  Östrojen ve progesteron her gün kullanılır.

Lokal (bölgesel) tedavi: 

Vajinal kuruluk için vajinal halka, tablet ya da krem formunda lokal vajinal östrojen kullanılmasıdır. Bu tedaviler gün içinde vajinaya ufak miktarlarda östrojen salarak vajinal kalınlığın restorasyonuna elastikiyetinin artmasına ve kuruluğunun azalmasına katkıda bulunur.

Hormon Tedavisinin Yararları, Riskleri ve Yan Etkileri

Hormon tedavisinin birçok yararı olduğu halde bazı riskleri ve yan etkileri de bulunmaktadır. Aşağıda hormon tedavisindeki güncel bilgleri bulabileceksiniz

Yararları

• Sistemik östrojen tedavisi (progesteron içeren/içermeyen) sıcak basmaları ve gece terlemeleri için en etkili tedavidir.
• Sistemik ve lokal tedaviler vajinal kuruluğun giderilmesinde son derece etkilidir.
• Sistemik östrojen tedavisi menopozun erken dönemlerinde görülen kemik kaybından korur ve kalça ve omurga kemiği kırıklarından korumaya yardımcı olur.
• Kombine östrojen ve progesteron tedavisi kolon kanser riskini azaltır

Riskleri

Her tedavide olduğu gibi risksiz hormon tedavisi de yoktur. Hormon tedavisi bazı kanser tiplerinin ve bazı hastalıkların görülme riskini arttırabilir.

Östrojen tedavisi rahim iç duvarını kalınlaştırıp endometiryum kanser riskini arttırabilir. Tedaviye progesteron eklenmesi bu riski azaltır.
• Kombine hormon tedavisi kalp krizi riskini çok az da olsa arttırabilir. Ancak bu risk yaş, hastanın mevcut tıbbi tablosu ve kadının tedaviye ne zaman başladığı ile çok yakından ilişkilidir. Bazı araştırmalar kombine tedavinin menopozun ilk 10 yılı içinde ve 60 yaşından önce başlanılması durumunda kalp krizine karşı koruma sağladığını göstermektedir. Ancak hormon tedavisi sadece bu amaçla kullanılmamalıdır.
• Kombine terapi ve yalnız östrojen tedavisi inme ve derin ven trombozu (DVT) riskinin ufak oranda artışı ile ilişkilidir. DVT riski ağızdan alınmayan tedavilerde (bant, sprey, jel, halka, vb) ağızdan alınan tedavilere göre daha azdır.
• Kombine hormon tedavisi ufak oranda meme kanser riski artışı ile ilişkildir. Günümüzde hormon-hassas meme kanseri hikayesi olan kadınlarda menopozun birincil tedavisinde hormon tedavisi kullanılmaması önerilmektedir.
• Küçük oranda safra kesesi hastalıklarının gelişme riskinin arttırmaktadır. Risk oral kullanımda daha fazladır.

Yan Etkileri

Kombine hormon tedavileri vajinal lekelenme tarzında kanama yapabilir. Bazı kadınlar daha fazla miktarda tıpkı adet gibi kanama tarifleyebilir. Menopoz sonrası dönemdeyseniz ve fazla miktarda kanamanız olursa mutlak kadın doğum doktorunuza haber verin. Çoğunlukla bu durum tedavinin beklenen bir yan etkisi olsa da endometriyum kanseri için bir bulgu olarak akla gelmeli  ve gereğinde araştırılmalıdır. Menopoz sonrasındaki tüm kanamalar dikkatle değerlendirilmelidir.

Güncel Öneriler

Hormon tedavisi menopozdaki kadının bazı şikayetlerini çok etkili bir şekilde giderebilir. Kişisel olarak kar zarar hesabı yapılmalıdır. Hormon tedavisine başlama kararını vermeden önce doktorunuzla konuşun, tıbbi durumunuz, ihtiyaçlarınız, beklentileriniz ve aile hikayenize dayanarak şikayetlerinizin tedavisinde en etkili yöntemin ne olacağına birlikte karar verin.

Diğer tedaviler

Birçok kadın menopoz şikayetlerinin giderilmesinde hormon tedavilerinin dışındaki tedavilerle ilgilenmektedir. Bu tedavilerin güvenilirliği ve etkileri hakkında şüpheler olduğunu aklınızdan çıkartmayın. Hormon tedavisine alternatif olan bu tedavileri kullanırken mutlaka kadın doğum doktorunuzla konuşun.

Tıbbi tedaviler

Antidepresanların bazıları sıcak bamalarına karşı etkilidir. Epilesi (sara hastalığı) ilaçlarından bazıları, tansiyon ilaçlarından bazıları menopoz ile ilişkili sıcak basmaları ve uyku problemleri için reçete edilebilir. Seçici östrojen reseptör modülatörleri (SERM) estorjen ilişkili dokulara etki eder ve sıcak basmalarını azaltıp ağrılı cinsel ilişki oluşturan vajinal kuruluğun giderilmesinde kullanılabilir.

Bitki Kökenli Alternatifler

Soya, black cohosh, çin otları gibi bitki kökenli maddeler şikayetlerin giderilmesinde kullanılmaktadır. Bunların çok az bir kısmı güvenlik ve etkileri için bilimsel olarak araştırılmıştır ve çoğunun FDA (food and drug ass.) onayı yoktur. Bu maddelerin içeriklerin güvenli olduğu ve etkili dozlar içerdiği konusunda herhangi bir garanti verilememektedir. Böyle bir madde kullanıyorsanız doktorunuza mutlaka haber verin

Biodentikal Hormonlar

Bitki kaynaklı oluşturulan hormonlardır. Ticari olarak satışta olanları ve eczacılar tarafından hazırlananları olabilir. Hormon tedavileri gibi riskleri ve yan etklileri olabilir. Bununla birlikte hazırlanma yöntemleri nedeniyle bazı riskler içerebilirler. Standart hormon tedavilerine göre daha güvenli ve etkili oldukları konusunda bilimsel çalışmalar bulunmamaktadır.

Vajinal nemlendiriciler ve kayganlaştırıcılar

Vajinal nemlendiriciler ve kayganlaştırıcılar reçetesiz ilaçlardır. Vajinal kuruluğun ve ağrılı cinsel ilişkini giderilmesinde kullanılırlar. Hormon içermezler bu nedenle vajinal kalınlık ve elastikiyete etki edemezler. Nemi arttırıp vajinal asiditeyi normal hale getirirler. Bu ilaçlar ihtiyaç oldukça her iki üç günde bir kullanılabilir. Kayganlaştırıcılar ise  her cinsel ilişki sırasında kullanılabilir. Birçok çeşidi vardır. Suda çözünenleri daha kolay emilir ve daha sık kullanılabilir. Silikon tabanlı kayganlaştırıcılar daha uzun etkilidir ve daha kaygan bir zemin oluşturur. Yağlı kayganlaştırıcılar ise petroleum jeli, bebe yağı ya da mineral yağ içerir. Yağlı kayganlaştırıcılar lateks kondomları (prezervatif) zayıflatıp yırtılmasına neden olacağından beraber kullanılması önerilmez

menopause_large (2)

İzlem

Eğer hormon tedavisi kullanıyorsanız düzenli doktor kontrollerinizi ihmal etmeyin. Zaman zaman tedavide değişiklikler gerekebilir, tedavinin yararları ve riskleri değişebiir. Doktorunuz tedavinizi her yıl değerlendirmelidir. Yıllık muayeneler sırasında yeni şikayetleriniz varsa mutlaka doktorunuzla paylaşın. Doktorunuz tedavinin durumunu değerlendirecektir. Tedavi sırasında özellikle kanama gibi bir yan etki ile karşılaşırsanız mutlaka doktorunuza söyleyin.