Acil Doğum Kontrol Yöntemleri

Acil Doğum Kontrolü Nedir?

Korunmasız cinsel ilişki sonrası kullanıldığında gebelik gelişme şansını azaltan doğum kontrol yöntemleridir. Kullanılan doğum kontrol haplarının unutulmasından sonra, prezervatif kullanılıyorsa yırtıldığında ya da hiç bir doğum kontrol yöntemi kullanmayan kadınların korunmasız cinsel ilişkisi sonrası gebelik gelişmesini engelleyebilen yöntemlerdir. Nadiren tecavüz vakalarından sonra kullanılması doğru olacaktır.

Acil Doğum Kontrol (ADK) Yöntemleri Nasıl Etki Eder?

Acil doğum kontrol yöntemleri düşüğe neden olmaz. Düşük, var olan bir gebeliğin sonlanmasıdır. ADK gebeliğin oluşmasını engeller, oluşmuş bir gebeliği engellemez. Korunmasız cinsel ilişki sonrası mümkün olduğu kadar erken kullanılmalıdır.

Acil Doğum Kontrol Yöntemlerinin Çeşitleri Nelerdir?

Acil Doğum Kontrolünün iki ana yöntemi vardır.

1) Bakırlı Rahim İçi Araç (RİA/spiral)
2) Doğum kontrol hapları. 3 çeşit doğum kontrol hapı kullanılır.
• Ulipristal içeren haplar (Ella) 
• Yalnız progesteron içeren ilaçlar
• Kombine doğum kontrol hapları

En etkili Acil Doğum Kontrol Yöntemi Hangisidir?

En etkili yöntem Kadın Doğum Doktorunuz tarafından Rahim İçi Araç (RİA/spiral) takılmasıdır. Doğru şekilde kullanıldığında ise en etkili doğum kontrol hapı Ulipristal’dir (ella) . Onu takip eden yöntem ise sadece progesteron içeren doğum kontrol haplarıdır.

Rahim İçi Aracın etkisi nasıl görülür?

Bakırlı rahim içi araç esas olarak spermin yumurtayı dölleme yeteneğini azaltır. Gebeliği engellemede en etkili acil doğum kontrol yöntemidir. Korunmasız cinsel ilişki sonrası 5 gün içinde takılmalıdır. Sonrasında da 10 yıllık kontrol sağlayacaktır. Gebelik planladığınız herhangi bir zamanda da RİA kolaylıkla çıkartılabilir. RİA’yı kadın doğum doktorunuza taktırın.

RİA kullanmanın olası yan etkiler nelerdir?

Bakırlı RİA (spiral) ile ilk aylarda adet ağrılı olabilir ve kanama miktarı artabilir. Basit ağrı kesiciler her iki şikayeti azaltmak için yardımcı olabilir. Yoğun kanamalar için bazen tedavi gerekebilir. Her iki yan etki de genellikle 1 yıl içinde sona erecektir.

Doğum Kontrol Hapları Nasıl Etki eder?

• Ella : Bu ilaç vücutta progesteron hormonu gibi etki eder. Ovulasyonu geciktirdiği ya da engellediği düşünülmektedir. Korunmasız cinsel ilişkiden sonra 5 gün içinde alınmalıdır. Aksi taktirde etkinliği azalır. İlişkiye ne kadar yakın alınır ise etkinliği o kadar artar. Doğru zamanda alınırsa sadece progesteron içeren haplara göre daha etkin olarak koruma sağlar.
• Yalnız progesteron içeren ilaçlar: Korunmasız cinsel ilişki sonrası mümkün olan en kısa sürede alınması gereken tek bir haptır. Yumurtlamayı geciktirerek ya da durdurarak etki eder. Mümkünse en geç 72 saat içinde alınmalıdır. 5 gün içinde alındığında etkinlik azalaır.
• Kombine Doğum Kontrol Hapları: Östrojen ve progesteron hormonunu birlikte içeren haplara kombine haplar adı verilir. Genel kullanımına göre yüksek dozda alındığında Acil Doğum Kontrou için etkin olur. İlişki sonrası mümkün olan en kısa sürede ve en geç 5 gün içinde kulllanılmalıdır. Yumurtlamayı geçiktirerek gebeliğe engel olmaya çalışır. Genellikle iki doz olarak kullanılır. Kullanılan doğum kontrol hapına göre bir kerede kaç tane alınacağı hesaplanacaktır. Kadın doğum doktorunuza bu konuda danışabilirsiniz.

Acil doğum kontrol için doğum kontrol haplarının hangi sıklıkta kullanabilirlim?

Bir adet döngüsünde birden fazla kez kullanılabilir. Ancak unutmayın ki doğum kontrol hapları uzun süreli doğum kontrolü için kullanılan ilaçlardır. Gebeliği önlemede acil olarak kullanılan bu yöntemler uzun süreli, doğru kullanımı kadar etkili değildir. Ayrıca standart doğum kontrol yöntemi olarak kullanılmasına göre daha fazla yan etki oluşturabilir.
Eğer herhangi bir doğum kontrol yöntemi kullanmıyorsanız sizin için hangisinin en iyisi olacağını Kadın Doğum doktorunuzdan öğrenebilirsiniz.

Doğum Kontrol Haplarının olası yan etkileri nelerdir?

Çok ciddi yan etkileri yoktur. Bir sonraki adet döneminiz gecikebilir. Kullanılan ilk hafta ve bir sonraki adet döneminde lekelenme ya da düzensiz kanamalar olabilir. Kendi kendine düzelecektir. Endişe etmeyin.

Diğer kısa süreli yan etkiler:

• Baş ağrısı
• Bulantı ve kusma (özellikle kombine dkh)
• Memede hassasiyet
• Baş dönmesi
• Halsizlik

Acil Doğum Kontrol Haplarının etkinliğini azaltan şeyler nelerdir?

Aşırı kilolu hastalar ya da obezlerde doğum kontrol haplarının etkinliği azalabilir. Bu durumda Rahim İçi Araç taktırlması düşünülebilir. Rahim İçi Araçların etkinliğinde hastanın kilosu önem taşımaz.

Acil Doğum Kontrol Haplarını kullandıktan sonra yeni bir doğum kontrol yöntemine nasıl başlarım ya da devam ederim?

Bu hangi yöntemi kullandığınızla ilgilidir.
• Yanlız progesteron içeren hapları kullandıysanız herhangi bir doğum kontrol hapına başlayabilirsiniz. Ancak başlanılan yöntemle beraber ilk 7 gün ek koruma yöntemi kullanmakta yarar vardır. (prezervatif, diyafram..) ya da 1 hafta cinsel ilişkiye ara verin.
• Ella (ulipristal) kullandıysanız ve doğum kontrolune devam etmek ya da başlamak istiyorsanız (hap, bant, halka, implant, hormonlu RİA) 5 gün beklemeniz gerekmektedir. Ayrıca bir sonraki adet dönemine kadar mutlaka bariyer yöntemlerini kullanmalı ya da cinsel ilişkiye ara vermelisiniz. Doğum kontrol hapı ve ella’nın birlikte kullanımı her iki yöntemin de etkinliğini azaltabilir.

Acil Doğum kontrol yöntemi kullandıktan sonra ne yapmalıyım ?

Kullandıktan sonra gebelik testi yaptırmanıza gerek yoktur. Bir hafta sonra adet olmazsanız ya da beklendiğiniz tarih geçtiğinde mutlak gebelik testi yaptırın.
Unutmayın ki hiçbir doğum kontrol hapı oluşacak gebeliğiniz ve eğer gebe iseniz sağlıklı bebeğiniz üzerinde olumsuz etki yaratmaz. Acil doğum kontrol yöntemleri cinsel ilişki ile bulaşan hastalıklardan korumaz. CYBH için risk altındaysanız ve korunmasız cinsel ilişkiniz oldu ise mutlaka Kadın Doğum Doktorunuzla görüşün.