Doğumda Ağrı Yönetimi

Doğum Eyleminde Ağrı yönetimi

Bir çok gebe normal doğumdan, çok ağrılı olabileceği ve bu ağrıya dayanamayacağı endişeleriyle uzaklaşmaktadır. ne yazık ki çevresinden dinlediği hikayeler gebelerin bu korkularını daha da körükler. Epidural anestezi bu noktada ağrısız doğumun kapılarını sonuna kadar açmıştır. Günümüzde doğum eylemi sırasındaki ağrıların giderilmesi ya da azaltılmasında kullanılan en popüler araçtır. Normal doğum planlayan bir gebenin ağrısız bir doğumun nasıl olabileceği konusunda bilgili olsuğunda ve ilgili yöntemlerin kar-zarar hesaplarını yapabildiğinde  doğum kararını daha iyi verebileceeklerin düşünüyorum.

EPİDURAL ANESTEZİ (Ağrısız Doğum)

Epidural anestezi ile ilgili yeterince bilgi alabilmek için öncelikle doğum ağrıları hakkında bilgilenmek gereklidir. Doğum ağrılarının algısında iki temel neden rol oynar: Duygusal ve fonksiyonel. Duygusal ağrıların nedeni “korku ve bilgisizlik”tir. Bu faktörler doğum sancılarının şiddetini olumlu ya da olumsuz şekilde etkileyebilir. Doğum ile ilgili eğitim, ağrıyı ortadan kaldırmasa da onunla baş etmeyi bize öğretir. Kendisini nelerin beklediğini bilen bilinçli bir anne adayı ağrıya çok daha kolaylıkla direnebilmektedir. Doğum ağrılarının ana nedeni ise fonksiyonel ağrılardır. Rahim kasılmaları, rahim kanalının açılması, bebeğin aşağıya doğru inişi ve doğum sırasındaki tıbbi girişimler fonksiyonel ağrıların diğer nedenleridir. Bu bölgedeki sinirsel uyaranların beyine iletilmesi sonrasında ağrı hissi oluşturur.

Epidural Anestezi Nedir?

Epidural anestezi vücudun belirli bir bölgesindeki ağrı iletimini durduran bölgesel anestezi çeşididir. Anestezi uzmanı tarafından uygulanmalıdır.
Sezaryen gibi bel seviyesi altında yapılan pek çok ana cerrahi girişim epidural anestezi altında yapılabilir.

Epidural anestezi omuriliği çevreleyen ve “dura” adı verilen zarın etrafına lokal anestezik ya da narkotik analjezik madde verilerek ağrı uyarılarının beyine ulaşmasının engellenmesi sonucunda ağrı hissinin ortadan kaldırılmasıdır.
Verilen ilaçların dozuna bağlı olarak epidural anestezi ile motor fonksiyonlarda baskılanabilir. Anestezi yapılan seviyenin altında ağrıyla beraber hareket kaabiliyeti de kaybolabilir. Sezaryen için bu şekli tercih edilir. Epidural anestezinin normal doğumda uygulanmasındaki amaç sadece ağrıyı gidermek olduğundan, epidural aralığa sezaryen ameliyatlarına göre daha az dozlarda lokal anestezik ile birlikte güçlü ağrı kesiciler de verilir. Ağrısız doğumda düşük dozlarla sadece ağrı hissi giderilir ve doğum eylemi sırasında gebe rahatlıkla yürüyebilir.

Epidural Anestezi Nasıl Uygulanır?

Normal doğumda rahim ağzı açıklığı yaklaşık 4 cm’ye ulaştığında (aktif faz) yani geri dönüşsüz bir hal aldığında epidural anestezi yapılabilir. Ağrıların sıklığı ve şiddeti de bu dönemde artacaktır. Gebe yan yatar ya da oturur pozisyondayken kateterin yerleştirileceği bel omurları seviyesindeki alan antiseptik sıvılar ile iyice temizlenir, steril örtüler ile sadece uygulama alanı açık kalacak şekilde kapatılır. Kateterin yerleştirileceği alana lokal anestezik madde verilerek kataterin yerleştirilmesinde duyulabilecek hafif ağrının giderilmesi sağlanır, sonrasında katater uygun seviyeden omurların arasına kadar itilerek dura zarının önündeki epidural boşluğa kadar ilerletilerek yerleştirilir. Katater dıştan cilde sabitlenerek kayması engellenir. Bu uçtan gereken ilaçların verilmesi ile anestezi sağlanır. 15 dakika içinde gebe ağrı hissetmemeye başlar. Kasılmalar devanm eder. Gerektiği taktirde ilaçlar yeniden verilebilir ve ağrısız süre uzatılabilir. Epizyotomide de ek bir anesteziye gerek kalmadan vajen tamiri ağrısız olarak yapılır. İşlem sonrası katater çıkartılabilir. Sezaryen sonrası ise 24-36 saat sonra kaeeter çıkartılır.
Anestezi amaçlı epidural katater takılması işlemi hastalar açısından son derecede kolay tolere edilebilir, acısız ve rahat bir uygulamadır. Kateterin epidural boşluğu girdiği anda bacakta elektrik çarpmasına benzer bir his oluşması dışında hastada rahatsızlık oluşmaz. İşlemin uygulamasında en önemli nokta ise işlemi yapan anestezi uzmanının deneyimidir.

Epidural Anestezinin Avantajları

Ağrı etkin bir biçimde giderilir. Zamanında uygulandığında doğum süresi kısalabilir. Annenin uyanık olarak doğuma katılması sağlanmış olur. Genel anestezi risklerini yaşamaz.

Epidural Anestezinin Riskleri

Epidural anestezide risk sanılanın aksine deneyimli uzmanlar tarafından yapıldığında son derece azdır. En sık görülen yan etki ani tansiyon düşmesidir (hipotansiyon). Bu problemi önlemek için, işlemden hemen önce damar yolundan yaklaşık bir litre kadar sıvı hızlı bir şekilde verilerek damar yolunun dolması sağlanır. Ayrıca, işlem sonrası baş ağrıları (<%1), yetersiz anestezik madde uygulanmasına bağlı tek taraflı anestezi oluşması, kullanılan ilaçlara bağlı hafif derecede alerji ve cilt döküntüleri, enfeksiyon, nadiren ıkınma hissini ortadan kaldırarak doğum süresinin uzaması, işlem sonrası idrar yapmada geçici zorluklar ve yine çok çok nadiren felç gelişimi gibi problemler sayılabilir.
İşlem deneyimli ellerde uygulandığında, bu tür problemlerin gelişmesi son derecede nadirdir.
Epidural anestezi hem vajinal hem de sezaryen ile doğumların son derece konforlu geçmesini sağlayan ve uzun yıllardır uygulanan bir tekniktir. Her anne adayı bu uygulamadan yararlanması için teşvik edilmelidir.

Epidural Anestezi ugulanmaması gereken durumlar

Kanama bozukluğu olanlarda.
Trombosit sayısı düşük olanlarda
Antikoagülan (pıhtılaşmayı önleyici) tedavi alanlarda
Uygulama bölgesinde enfeksiyon-yanık varlığında
Kanamalı ya da şokta olan hastada
Doğumun çok hızlı ilerlediği ve yeterli zamanın olmadığı hastalarda
Anne adayı istemediği takdirde her tıbbi uygulama gibi epidural anestezi de yapılmaz